Dün bu köşede, Bodrum’da Ekonomi ve Dış Politika Araştırma Merkezi’nin (EDAM) düzenlediği toplantıda İngiliz haber dergisi The Economist’in yöneticisinin, Başbakan Erdoğan’ı Osmanlı sultanlarına benzeten ve “Demokrat mı, Sultan mı?” başlığıyla çıkan sayıları sonrasında Türkiye muhabirlerinin bir gazetedeki köşe yazılarına son verildiği bilgisi verdiğini duyurduk. Toplantıda muhabir ya da gazete ismi geçmediği için, bir varsayıma girmeden haberi duyurmakla yetindik. Ancak haber Cumhuriyet’te yayımlandıktan sonra, derginin Türkiye temsilcisi olan arkadaşımız Taraf gazetesi yazarı Amberin Zaman bir Twitter mesajıyla kısa süre öncesine kadar köşe yazarlığı yaptığı Habertürk gazetesinde, Gezi olayları öncesinde, hem Habertürk hem de Economist’te çıkan yazıları nedeniyle işini kaybettiğini açıkladı. Bunun üzerine biz de habere konu tarafların görüşlerini alma ihtiyacı hissettik.
Oran: ‘İktidar işinden etti’ denildi
Konuştuğumuz kaynaklar ‘Sultan’ kapağını CHP Genel Başkan Yardımcısı Umut Oran’ın toplantı gündemine getirdiğini belirtmişti. Dün kendisini arayarak, “Dergi kapağını gündeme getirdiğinizde ne yanıt aldınız” sorusunu yönelttik. Toplantının ‘Chatham House kurallarına’ göre yapıldığını, yani içeriği hakkında katılımcıların dışarı bilgi aktarmasının uygun olmadığını anımsattıktan sonra şu karşılığı verdi:
“Ancak konu artık benim adımın da geçtiği bir haber haline geldiği için size şu kadarını söyleyebilirim: Türkiye-AB ilişkilerinin konuşulduğu oturumda, AKP’nin demokrasi ve özgürlük anlayışının AB değerlerinin gerisinde olduğunu söyledim. Buna örnek olarak da Başbakan Erdoğan’ın Rusya Devlet Başkanı Putin’e söylediği ‘Bizi Şanghay Beşlisi’ne alın, AB sürecinden çıkarız’ sözlerini hatırlattım ve AKP’nin demokrasi ve özgürlük anlayışının da zaten ancak Şanghay Beşlisi ile uyuşabileceğini belirttim. Ardından da o oturumda yer alan The Economist Avrupa editörü Sayın John Peet’e, o dergi kapağını göstererek ‘Türkiye’de bu tür durumlarda Başbakan doğrudan medya patronlarını arıyor. Sizi de aradı mı’ sorusunu yönelttim. Peet, kendisinin aranmadığını ifade ettikten sonra AKP’nin medya özgürlüğüne saygısızca davrandığını söyledi. Hatta bu yüzden kendilerinin bir muhabirlerinin iktidar partisi tarafından işinden edildiğini söyledi.”
Derginin Avrupa editörü John Peet ise Londra’dan telefon ile yaptığımız görüşmede Oran’ın sorusuna verdiği yanıtı şu şekilde aktardı:
“Umut Oran o soruyu sorunca AB Bakanı Egemen Bağış söze girerek gazetecilerin işten atılmalarında kendilerinin değil basın kuruluşlarının rolü olduğunu söyledi. Ben de bunun üzerine isim vermeksizin Türkiye temsilcimiz Amberin Zaman’ın çalıştığı gazetedeki köşesine, Başbakanlık’tan gelen bir telefon ile son verildiğini aktardım. Çünkü Amberin bunu açıkça yazdı. İşini sadece Habertürk’te çıkan yazıları nedeniyle değil aynı zamanda Economist’e yazdığı yazılar nedeniyle kaybettiğini yazdı. Evet muhabirimiz The Economist’te yazdığı yazıların da etkisiyle işten çıkarıldı ama bu dergimizin ‘Demokrat mı Sultan mı?’ başlıklı sayısından sonra değil önce yaşandı.”
Erdoğan ile çok zor ilişki
Peet, görüşmemizde, hükümet ile The Economist arasındaki ilişkiye ilişkin sorumuza da şu yanıtı verdi:
“Başbakan ile çok zor bir ilişkimiz var. 2002’den itibaren 2008’e kadar onun yanında olduk, reformlarına destek verdik. Son iki-üç yıldır hükümetin özellikle özgürlükler, ki başta basın özgürlüğü geliyor, olumsuz tutumunu eleştiren haberlerimize çok kızıyor. Özellikle de 2011 seçimleri öncesinde, ‘AKP’nin üçte iki çoğunluğa ulaşmasını demokrasi açısından riskli bulduğumuz ve CHP’ye oy verilmesi çağrısı yaptığımız’ makaleye çok güçlü tepki verdi. Bizi hükümete yönelik bir dış komplonun parçası gibi görüyor olabilir. Bu doğru değil. Cumhurbaşkanı Abdullah Gül, Ekonomiden Sorumlu Başbakan Yardımcısı Ali Babacan ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek ile oldukça iyi ilişkilerimiz var. Hatta ne kadar eleştirel olursa olsun Egemen Bağış ile de diyalog içindeyiz.”
Başbakan değişince AB süreci hızlanır
Bugüne kadar Başbakan ile üç kez görüştüğünü belirten Peet’e, geleceğe dönük tahminini de sorduk:
“Tahminime göre, Başbakan Erdoğan 2014’te yapılacak seçimde Çankaya Köşkü’ne çıkacak güce sahip. O ayrıldıktan sonra Başbakanlık koltuğuna oturacak isim ile Türkiye’nin demokratikleşmesinin ve AB üyelik sürecinin hızlanacağını düşünüyorum.”
***
Habere konu diyaloğun taraflarının açıklamaları böyle. Peet’in toplantıdaki sözleri, konuştuğumuz birden fazla katılımcıda işten çıkarılma tarihine ilişkin eksik ya da yanlış bir algı yaratmış olabilir. Ama bu, işin özünü, yani, The Economist temsilcisinin, dergide yazdığı ve hükümete yönelik eleştirel görüşler içeren yazıları nedeniyle Türkiye’deki işinden olduğu gerçeğini değiştirmiyor.
Utku Çakırözer
Cumhuriyet